Շրջադարձ կարմիրի տակ

Ինչպես նվազեցնել «կարմիրի տակ մշտական շրջադարձ»-ի սկզբունքով
խաչմերուկների վտանգները։

Շրջադարձ կարմիրի տակ

Ինչպես նվազեցնել «կարմիրի տակ մշտական շրջադարձ»-ի սկզբունքով խաչմերուկների վտանգները։
Ալեքսանդր Տաթևյան
Տեքստ
Աննա Ակտարյան
Պատկերներ
Մասնագիտությամբ ճարտարագետ Ալեքսանդր Տաթևյանը վերջին տարիներին ակտիվորեն ուսումնասիրում է քաղաքային ենթակառուցվածքների նախագծման միջազգային լավագույն փորձը։
Ստորև ներկայացնում ենք հեղինակի կողմից ճանապարհատրանսպորտային համակարգին վերաբերվող ՀՀ և միջազգային օրենսդրությունների ու փորձի ուսումնասիրության վրա հիմնված խնդիրների վերհանումն ու լուծման ուղիների առաջարկները։
Ավելի քան 10 տարի է, ինչ Հայաստանում, մասնավորապես Երևան քաղաքում մի շարք կարգավորվող խաչմերուկներում գործում է «կարմիրի տակ մշտական շրջադարձ» -ի սկզբունքը, որը թույլատրում է վարորդներին, հատելով հետիոտնային անցումը, անընդմեջ մուտք գործել խաչմերուկ՝ անկախ հետիոտնային լուսացույցի ազդանշանից։ Վերջերս նման խաչմերուկների թիվը կտրուկ աճել է։

Այս պրակտիկան կիրառվում է նաև այլ երկրներում, օրինակ՝ Գերմանիայում, Սլովենիայում, Լեհաստանում, Լատվիայում, Ուկրաինայում, Ուզբեկիստանում և այլն։
Ի տարբերություն այդ երկրների՝ Հայաստանում, այդպիսի կոնֆլիկտային խաչմերուկներում շրջադարձը թույլատրված է լուսացույցի մշտապես միացված լրացուցիչ սեկցիայով (սլաք), ինչն առաջացնում է մի շարք հարցեր և խնդիրներ։
Մաշտոց-Խորենացի խաչմերուկ։
Վտանգներ
Քննարկվող մանևրը սպառնալիք է հետիոտների (հատկապես տեսողական և լսողական խնդիրներ ունեցող հետիոտների) անվտանգության համար. վարորդը, մոտենալով կոնֆլիկտային խաչմերուկին, չի կարող այն անմիջապես տարբերակել փոփոխական ռեժիմով աշխատող լրացուցիչ սեկցիայով կահավորված լուսացույցով խաչմերուկից։ Նույնիսկ անջատված լրացուցիչ սեկցիան չի վկայում այն մասին, թե ինչպիսին է խաչմերուկը, քանի որ այն կարող է պարզապես անսարք լինել տվյալ պահին։
Կոնֆլիկտային կարգավորում
Անկոնֆլիկտ կարգավորում
Փաստացի, թե՛ վարորդը, թե՛ հետիոտնը կոնֆլիկտային խաչմերուկը հատում են սովորության համաձայն, հիշողությամբ։ Այն ավելի վտանգավոր է դառնում օրվա մութ ժամերին, երբ հետիոտնային անցումի ոչ բավարար լուսավորության պայմաններում վարորդն ի վիճակի չի լինում նկատել անցումի վրա հանկարծակի հայտնված հետիոտնին։

Ավելին, որոշ հատվածներում տեղադրված են հսկա գովազդային վահանակներ, որոնք վարորդի տեսադաշտից թաքցնում են մայթի վրա սպասող հետիոտներին։ Իսկ վատ եղանակային պայմաններում (հորդառատ անձրև, ձյուն, մերկասառույց) ավելանում է արգելակման ճանապարհը, տրանսպորտային միջոցն անգամ կարող է դառնալ անկառավարելի։ Նշված պայմանների համաժամանակյա առկայությունը կարող է բերել ողբերգական ելքով պատահարի։ Ստորև ներկայացված տեսահոլովակներում ցուցադրված են նմանատիպ վտանգավոր իրավիճակներ։
Իրավական հակասություն
ՀՀ կառավարության թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված վերջին խմբագրությամբ «Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհային երթևեկության» կանոններով (հետագա տեքստում՝ ՃԵԿ) վարորդների համար սահմանված չէ մինչև կարգավորվող խաչմերուկ մուտք գործելը հետիոտներին զիջելու միանշանակ պահանջ։

Մասնավորապես, ՃԵԿ-ի 87-րդ կետի համաձայն՝ «Աջ կամ ձախ շրջադարձ կատարելիս խաչմերուկից դուրս գալիս` վարորդը պետք է խոչընդոտ չստեղծի երթևեկելի մասը հատող հետիոտների համար և պետք է ճանապարհը զիջի հեծանվային արահետով երթևեկող հեծանվորդներին»:

Այսինքն, ըստ 87-րդ կետի, վարորդը պարտավոր է ճանապարհը զիջել միայն խաչմերուկից դուրս գալիս՝ շրջադարձն ավարտելու ժամանակ։
ՃԵԿ-ի 91-րդ կետի համաձայն՝
«Լուսացույցի դեղին կամ կարմիր ազդանշանի հետ միաժամանակ միացված լրացուցիչ սեկցիայի սլաքի ուղղությամբ երթևեկող վարորդը պետք է ճանապարհը զիջի այլ ուղղություններից ընթացող տրանսպորտային միջոցներին»:

91-րդ կետով առհասարակ անդրադարձ չի արվում հետիոտներին։
ՃԵԿ-ի 105-րդ կետի համաձայն՝
«Կարգավորվող հետիոտնային անցումներում, լուսացույցի թույլատրող ազդանշանը միանալուց հետո վարորդը պետք է հնարավորություն տա հետիոտներին ավարտելու ընտրված ուղղությամբ երթևեկելի մասի հատումը»:

ՃԵԿ-ի 105-րդ կետը վերաբերում է միայն հատումն ավարտող հետիոտներին, այլ ոչ նրանց, ովքեր պատրաստվում են հատել խաչմերուկը։ Բացի այդ, այս կանոնը ընդգրկում է միմիայն այն դեպքը, երբ լուսացույցի կարմիր ազդանշանին հետևում է կանաչը, այլ ոչ թե երբ վերջինս վառվում է մշտապես:
ՃԵԿ-ի 67-րդ կետի համաձայն՝
«Երթևեկության համար խոչընդոտ կամ վտանգ առաջանալու դեպքում, որը վարորդն ի վիճակի էր հայտնաբերել, նա պետք է միջոցներ ձեռնարկի արագությունն իջեցնելու` ընդհուպ մինչև տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելը: Այդ դեպքում կողանցումն ու շրջանցումը թույլատրելի է, եթե վարորդը համոզված է, որ դա անվտանգ է երթևեկության մյուս մասնակիցների համար»:
Փաստորեն, ՃԵԿ-ի միայն 67-րդ կետով է նախատեսված վարորդի՝ մայթից երթևեկելի մասի վրա ոտք դրած հետիոտին (որը պատրաստվում է հատել այն թույլատրված ազդանշանի ներքո) ճանապարհը զիջելու պարտականություն։ Հարկ է նշել սակայն, որ նմանատիպ «ունիվերսալ» կանոնը պետք է գործի բացառապես վթարային իրավիճակներում, սակայն գործում է գրեթե ամեն անգամ, երբ վարորդները ստիպված են լինում կտրուկ արգելակել` հետիոտնի հետ բախումից խուսափելու համար։
Ճանապարհային երթևեկության անիրազեկ մասնակիցներ
Միջազգային երթևեկություն իրականացնող վարորդները բացարձակապես տեղյակ չեն խաչմերուկի կարգավորման տեղական առանձնահատկության մասին, ինչը մեծ վտանգ է ստեղծում օտարերկրացի վարորդների և հետիոտների համար, որոնց թիվն օր օրի աճում է Երևանում։ Բազմաթիվ են օտարերկրացիների զարմանք-բողոքները նման անողջամիտ պրակտիկայի կիրառման վերաբերյալ։
Լուծում
1
Հաշվի առնելով տվյալ իրավիճակի վտանգավորության բարձր աստիճանը՝ քաղաքային իշխանություններին առաջարկվում է առհասարակ հրաժարվել «կարմիրի տակ մշտական շրջադարձ» -ի սկզբունքից այն հատվածներում, որտեղ առկա են հետիոտնային հոսքեր, և անցում կատարել լուսացույցների բազմաֆազային կարգավորման` ինչու չէ նաև կիրառելով ժամանակակից խելացի (smart) լուծումներ։

Այնուամենայնիվ, որպես միջանկյալ լուծում` կարելի է կիրառել միջազգային փորձը և փոխարինել կոնֆլիկտային խաչմերուկների լրացուցիչ սեկցիան հատուկ տեսակի ցուցանակով, որը ճանաչված է ԵՄ և ԱՊՀ անդամ հանդիսացող այն երկրներում, որտեղ գործում է նմանատիպ սկզբունքը:
Նկարում բերված կանաչ սլաքով սև (կամ սպիտակ) ցուցանակը տեղադրվում է լուսացույցի աջ կամ ձախ կողմից հիմնական կարմիր ազդանշանի մակարդակի վրա և ցույց է տալիս արգելող ազդանշանների ներքո թույլատրվող շրջադարձի ուղղությունը։ Ցուցանակը կարելի է համալրել երկլեզու բացատրական վահանակով հետևյալ գրառմամբ․
«Եթե կարմիր է, ԶԻՋԻ'Ր ԲՈԼՈՐՒՆ, ապա կատարիր շրջադարձ»

«On red YIELD TO ALL before turning»
Էսքիզ առաջարկ
Գործող ՃԵԿ-ի 91-րդ կետը պետք է լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ. լուսացույցի հիմնական կարմիր ազդանշանի մակարդակի վրա տեղադրված կանաչ սլաքի ուղղությամբ երթևեկելիս վարորդը պարտավոր է իջեցնել արագությունը և զիջել ճանապարհը հետիոտներին և այլ ուղղություններից մոտեցող տրանսպորտային միջոցներին։

Նմանատիպ կանոն սահմանված է Ուկրաինայի ճանապարհային երթևեկության կանոններում (16.9).

Ցուցանակն ինքնին լիովին չի լուծում կոնֆլիկտային խաչմերուկի անվտանգության խնդիրը, այն միայն նվազագույնի է հասցնում ռիսկը։ Մաքսիմալ անվտանգություն ապահովելու համար հարկավոր է կիրառել համալիր միջոցառումներ՝ երթևեկության առավելագույն արագությունը սահմանել 50 կմ/ժ, կիրառել հատուկ թարթող ազդանշան, որը կտեղեկացնի անցումի վրա ընթացիկ հետիոտնային հոսքի մասին, թույլատրել շրջադարձը միայն մեկ գոտուց, որը պետք է անջատված լինի մնացած գոտիներից անվտանգության կղզյակով, ապահովել անցումների անդադար կոնտրաստային լուսավորությունը օրվա մութ ժամերին։
Տնտեսական արդյունավետություն

Ներկայումս օգտագործվում են մշտապես միացված սեկցիաներ, իսկ որոշ դեպքերում տեղադրված են ամբողջական 3-սեկցիոն լուսացույցներ՝ ընդամենը մեկ սեկցիա աշխատացնելու նպատակով, ինչը տնտեսապես նպատակահարմար չէ։ Մշտական ռեժիմով ավելի արագ է սպառվում սարքավորման ծառայության ռեսուրսը, ինչը ևս հավելյալ ծախս է քաղաքային բյուջեում։ Ցուցանակը, ի տարբերություն սեկցիայի, չի ենթադրում էլեկտրականության և սպասարկման ծախսեր։


Այսպիսով, կունենանք հետևյալ պատկերը.
1
Ցուցանակը հուշում է վարորդին, որ ինքը մոտենում է կոնֆլիկտային, այլ ոչ թե սովորական խաչմերուկի, քանի որ վերջինիս դեպքում տեղադրվում է փոփոխական ռեժիմով աշխատող լրացուցիչ սեկցիա, այլ ոչ թե ցուցանակ։
2
Քանի որ բացակայում է լրացուցիչ կանաչ սեկցիան, վարորդը նկատում է միայն հիմնական կարմիր ազդանշանը, ինչը ենթագիտակցաբար ստիպում է նրանն նախապես իջեցնել արագությունը՝ պատրաստ լինելով կանգ առնել հարկ եղած դեպքում։
3
Օրվա մութ ժամերին վարորդը, մոտենալով կոնֆլիկտային խաչմերուկին, ցուցանակը չնկատելու դեպքում, ուղղակի կանգ կառնի, իսկ այնուհետև, նկատելով այն, անվտանգ կշարունակի երթևեկությունը։ Որպես կանոն, գիշերային ժամերին խցանումներ չեն լինում, հետևաբար ցուցանակի ոչ բավարար տեսանելիությունը փողոցային լուսավորության բացակայության պարագայում խնդիր չի առաջացնի։
4
Միջազգային երթևեկություն իրականացնող վարորդները, հատկապես Եվրոպական միության երկրներից ժամանածները, մեծամասամբ ծանոթ են այս ցուցանակին և դրա պահանջին։
5
Կլինի հստակ իրավական հիմք։
Լուծում
2
Լուսացույցի ստանդարտ լրացուցիչ սեկցիան հնարավոր է վերազինել կամ փոխարինել նոր տեսակի սեկցիայով, որը կլուսարձակի երեք գույն հետևյալ նշանակությամբ.
Կարմիր՝ արգելում է երթևեկությունը սլաքի ուղղությամբ
Կանաչ՝ թույլատրում է երթևեկությունը սլաքի ուղղությամբ։
Դեղին թարթող՝ թույլատրում է շարունակել երթևեկությունը սլաքի ուղղությամբ միայն հետիոտներին զիջելուց հետո, ինչպես նաև՝ տեղեկացնում է երթևեկելի մասի վրա հետիոտների գտնվելու մասին։
Սեկցիան կարող է աշխատել 2 ռեժիմում․

  • «Անկոնֆլիկտ»՝ հետիոտնային լուսացույցի արգելող լույսի ողջ ընթացքում սեկցիան լուսարձակում է կանաչ ազդանշան, իսկ հետիոտնային լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի ընթացքում սեկցիան լուսարձակում է կարմիր ազդանշան։
  • «Մշտապես բաց» կամ «կոնֆլիկտային»՝ հետիոտնային լուսացույցի արգելող լույսի ողջ ընթացքում սեկցիան լուսարձակում է կանաչ ազդանշան, իսկ լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի ընթացքում սեկցիան լուսարձակում է դեղին թարթող ազդանշան, ընդ որում այն միանում և անջատվում է թույլատրող ազդանշանից ժամանակային շեղումով մի քանի վայրկյան առաջ և հետո։ Այսպիսով, վարորդները հնարավորություն են ստանում նախապես տեղեկանալ անցումի վրա առկա հետիոտների մասին, իսկ հետիոտները՝ ապահով սկսել և ավարտել անցումը։

Օրվա այն ժամերին, երբ երթևեկությունը կաթվածահար է, սեկցիան փոխանջատվում է՝ «մշտապես բաց» ռեժիմ։
«Մշտապես բաց» ռեժիմ
«Անկոնֆլիկտ» ռեժիմ
Մնացած ժամերին, օրինակ՝ գիշերը, սեկցիան փոխանջատվում է «անկոնֆլիկտ» ռեժիմի։ Սեկցիայի կարմիր գույնի առկայությունը նաև թույլ է տալիս միանգամից տարբերակել այն անսարք սեկցիայից և դարձնել ավելի տեսանելի։
~