մաս 5
Ինչպե՞ս կառուցել
հետիոտնային քաղաք
Հետիոտնային քաղաք
Ի՞նչպես է դա աշխատում
Վիդեո
Օրինակ Հայաստանից
Թեստ
Հեծանվորդ, ակտիվիստ Միրոսլավ Ֆեդորկիվը մի քանի տարի առաջ աշխատանքի է անցել Իվանո-Ֆրանկիվսկի քաղաքային վարչակազմում: Այժմ նա զբաղեցնում է բնակարանային և հանրային տնտեսության վարչության ճանապարհային ենթակառուցվածքների բաժնի պետի պաշտոնը: Միրոսլավը քաղաքապետարանի այն նոր սերունդի աշխատակիցներից է, ովքեր հաճախ են ճանապարհորդում և փորձում են փոխել քաղաքը՝ կիրառելով լավագույն արտասահմանյան օրինակները: «Փոփոխությունները պետք է կատարեն մարդիկ, որոնք հավատում են դրանց», - ասում է Միրոսլավ Ֆեդորկիվը:

Նաև նրա ջանքերով է որ 2015 թվականից քաղաքում իրականացվում է հեծանվային ենթակառուցվածքի զարգացման հնգամյա ծրագիրը, որի վերջին, երրորդ փուլը մոտենում է ավարտին:
5

տարի իրականացվել է ծրագիրը (2015-2020)
102

կիլոմետր հեծանվային ճանապարհ է կառուցվել
$134 000

հեծանվային
ենթակառուցվածքի նախագծման արժեքը
$ 1 351 000

հեծանվային
ենթակառուցվածքի
կառուցման արժեքը
Իվանո-Ֆրանկովսկն ամեն կերպ դարձնում են հարմար հեծանվորդների համար: Օրինակ, կան մեծ թվով հետիոտնային փողոցներ, որտեղ հնարավոր է երթևեկել միայն հեծանվով:

Հեծանվային երթուղիները միացնում են քաղաքի ծայրամասերը և կենտրոնը: Հեծանվավազքի երկար ուղին անցնում է քաղաքում հոսող գետի երկայնքով:

Քաղաքի կենտրոնական մասը միայն հետիոտների համար է՝ իջեցված եզրաքարերով, կանաչապատված և կահավորված: Կանաչ տարածքներն ու փողոցային կահույքը որոշ հետիոտնային հատվածներում կատարում են սահմանափողի դերը:

Ֆրանկովսկի փողոցներից մեկի վերակառուցումը
Ինչպե՞ս է դա աշխատում։
Հետիոտնը առաջնային է
Հետիոտնային քաղաքներում առաջնային են հետիոտնի շահերը: Երկրորդ տեղում` հեծանվորդների, հետո` հանրային տրանսպորտի և ամենավերջում` ավտոմեքենաների վարորդների շահերն են:
1
Բացատրեք փոփոխությունների իմաստը
Նախքան սկսելը պետք է բացատրել քաղաքացիներին հետիոտնակենտրոն քաղաքի առավելությունները: Գաղափարը կհաջողվի, եթե բնակիչները կիսեն մոբիլ քաղաքի արժեքները և պատրաստ լինեն աջակցել:
2
Երկարաժամկետ ռազմավարություն
Պլանավորելով ենթակառուցվածքային փոփոխություներ հետիոտնային քաղաքում՝ պետք է կանխատեսել, թե ինչպե՞ս է զարգանալու քաղաքը հաջորդ 10-15 տարիների ընթացքում:
3
Նախատեսեք փոփոխությունները պլանային վերանորոգման ժամանակ
Շատ հաճախ քաղաքը հարմարավետ դարձնելու համար բավական է ուղղակի ճիշտ կազմակերպել փոփոխությունները, օրինակ, պլանային վերանորոգման բյուջեի շրջանակներում:
4
Պահպանեք քաղաքի հին տարրերը
Քաղաքի պատմական մասերը ոչ միայն շենքերն ու դռներն են, այլև հին ենթակառուցվածքի տարրերը: Օրինակ, դիտահորերի կափարիչները և սալահատակը:
5
Զարգացրեք բիզնեսը հետիոտնային քաղաքի շնորհիվ
Քաղաքի հետիոտնային հատվածները ձգողական ուժ ունեն մարդկանց համար: Այստեղ շատ լավ զարգանում է ռեստորանային և առևտրային բիզնեսը:
6
Տեսագրության տեքստը
Միրոսլավ Ֆեդորկիվ, հեծանվային ակտիվիստ, Իվանո-Ֆրանկովսկի քաղաքային վարչության կոմունալ քաղաքականության բաժնի պետ:

Քաղաքում ուրբանիստիկայի մասին առաջին անգամ մենք սկսեցինք խոսել: Խնդիրների մասին էինք բարձրաձայնում, թե ինչպես փողոցներում ոչ միայն վերականգնում կամ հիմնանորոգում կատարել, ասֆալտ ու սալահատակ փոխել, այլև փողոցները դարձնենք մարդկանց համար անվտանգ ու հարմարավետ, ավելի մատչելի և գեղեցիկ:

Փողոցների վերակառուցման մեր նախագծերում մենք հաճախ հենվում էինք քաղաքային շարժունակության և ունիվերսալ ձևավորման սկզբունքներին: Առաջին տեղում դիտարկում էինք հետիոտների շահերը:

Նաև մեծ տեղ էինք հատկացնում հեծանվային ենթակառուցվածքներ զարգացմանը, որովհետև կարևոր է զարգացնել հեծանվային երթևեկությունը: Մեծ ուշադրություն էինք դարձնում հանրային տրանսպորտին: Միայն դրանից հետո էինք անդրադառնում վարորդներին:

Ավտոմեքենաներն զբաղեցնում են փողոցի տարածության մեծ մասը, միաժամանակ նվազագույն արդյունավետություն ունեն: Նոր ուրբանիստիկայի փիլիսոփայությունն ու սկզբունքները լայն զանգվածները արագ և դյուրին չեն ընկալում:

Երբեմն ոտնահարվում են որոշ մարդկանց շահերը: Օրինակ, տուժում են վարորդները, որոնք սովոր են, թե փողոցները պետք է նախագծվեն առաջին հերթին մեքենաների և թողունակության հաշվարկով:

Սակայն կայուն շարժի սկզբունքը և նոր փիլիսոփայությունը պահանջում են մեզնից նոր մոտեցումներ: Մենք առավելությունը տալիս ենք մարդուն և հետիոտնին: Միաժամանակ, մեծ աշխատանք ենք տանում` բացատրելու մարդկանց, որ մեր քաղաքում տեղի ունեցող փոփոխությունները շահավետ կլինեն բոլորին:

Քաղաքաբնակները կստանան հարմարություններ: Դրանից կշահեն երեխաները, քանի որ մեծ տեղ ենք տալիս մանկական հանրային տարածքներին: Դրանից կշահի բիզնեսը, որովհետև հետիոտնային փողոցներում միշտ էլ ավելի լավ է զարգանում առևտուրը, բացվում են հանրային սննդի նոր կետեր` ռեստորաններ, սրճարաններ, նաև` նոր խանութներ: Այս ամենը նպաստում է քաղաքի տնտեսության զարգացմանը:

Նաև մեծ ուշադրություն ենք դարձնում հանրային տրանսպորտի զարգացմանը: Հայաստանի պես Ուկրաինայում էլ նույն խնդիրը կար` ճանապարհներին երթուղայինների և մասնավոր ավտոմեքենաների գերակշռությունը: Հիմա մեզ մոտ ամեն ինչ փոխվում է: Քաղաքի համար գնել են նոր ու մեծ ավտոբուսներ և տրոլեյբուսներ:

Նույն նպատակով էլ զարգացնում ենք հեծանվային ենթակառուցվածքները, որոնց շնորհիվ քաղաքի տարբեր թաղամասերը կկապվեն կենտրոնի հետ: Այսպիսով, մարդը կդառնա ավելի շարժունակ` քաղաքում տեղաշարժվելով ոչ թե մեքենայով, այլ` հեծանվով: Նախատեսված է ու կազմվում է մի ստրատեգիա` 10-15 տարվա հաշվարկով:

Չափազանց կարևոր է պահպանել փոքրիկ բաղադրիչները, քաղաքի «չամիչները»: Այն մանրուքները, որոնք կերտում են քաղաքի «ոգին» և մթնոլորտը: Օրինակ, փողոցները, տները կամ շենքային ճակատները վերականգնելիս փորձում ենք պահպանել փոքրիկ բաներ: Օրինակ, հին դիտահորերի կափարիչները, ջրահոսների ճաղերը: Նույնիսկ՝ հին մայթեզրերը:

Մենք հիմա գտնվում ենք Միցկևիչի հրապարակում, որը պատմական Իվանո-Ֆրանկովսկի կենտրոնն է: Առաջ այս փողոցը երթևեկելի էր: Այստեղով անցնում ու կայանում էին մեքենաներ: Իսկ հիմա այն հետիոտնային է: Մենք այն դարձրեցինք մեր քաղաքի հետիոտնա-հեծանվային կենտրոնի հիմքը: Վերականգնման շրջանակներում պահպանել ենք փողոցի հին ծածկույթի որոշ տարրեր: Օրինակ, այս բազալտե սալահատակը:

Սալահատակը գրեթե հարյուր տարեկան է, և վերականգնման ժամանակ այն պահպանեցինք:
Այդ էֆեկտի ուժեղացման ու դիզայնի լավացման համար փողոցի որոշ հատվածների երկայնքով գրանիտե մայթեր ենք կառուցել: Նոր ծառեր ենք տնկել, տեղադրել ենք նոր փողոցային նստարաններ, նոր լուսավորություն ենք անցկացրել և փողոցի բարեկարգման այլ բաղադրիչներ:

Հիմա այս փողոցն անվտանգ է, մատչելի և անխոչընդոտ: Այն դարձել է մեր քաղաքի բնակիչների և հյուրերի սիրելի հանգստավայրը:

***

Կարծիք կա, թե ենթակառուցվածքային ընտիր ծրագրերի իրագործման համար քաղաքում միջոցները չեն բավականացնի: Սակայն մենք համոզվեցինք և ուրիշներին էլ խորհուրդ ենք տալիս հեծանվային ենթակառուցվածքների զարգացման նախագծերն իրագործել համալիր կերպով` փողոցների վերականգնման ժամանակ:

Երբ փողոցն ամբողջությամբ փորված է և փոխված են կոնֆիգուրացիաները, նման վերականգնման շրջանակներում կարելի է մտածել նոր կանաչապատման, նոր կահույքի, հեծանվային նոր հեծանվային ենթակառուցվածքի մասին:

Հարկավոր է նախատեսել նաև հանրային տարածքներ: Հնարավոր է` փոքրիկ պուրակներ, ոչ մեծ այգիներ: Դրանք մարդկանց համար ինքնատիպ «մագնիսներ» են, որ ավելի երկար ժամանակ անցկացնենք փողոցում:

Երբեք այնպիսի վերանորոգում չենք ձեռնարկում` պահպանելու այն տեսքը, որի հիմքը դրվել է 30 տարի առաջ: Փորձում ենք հնարավորին չափ շատ փոփոխություններ անել, որ փողոցը արդիական լինի հաջորդ 30 տարիներին ևս:

Այդպես մենք ընդառաջ ենք գնում ապագային: Անհրաժեշտ է միշտ հիշել, որ ժամանակակից եվրոպական լավ նախագծի իրագործումը հնաոճ նախագծից ավելի թանկ չէ: Մինչդեռ ապագայում` շահագործման ժամանակ, կպարզվի, որ լավ նախագիծը ավելի էժան է:

Օրինակ, եթե լավ նախագծով փողոցներ ենք վերակառուցում և կազմակերպում ճանապարհային երթևեկությունը, ապա նման փողոցներում կպակասեն վթարներն ու խցանումները: Արդյունքում, ընդհանուր առմամբ, այն քաղաքին ու հանրությանը օգուտ կբերի:

Մեր հաջողության գաղտնիքն այն է, որ մեր համոզմունքներին ու փիլիսոփայությանը հավատում են բազմաթիվ քաղաքացիներ: Քաղաքային տրանսպորտից օգտվող սովորական քաղաքաբնակներ, քաղաքապետն ու գործադիր կոմիտե: Տեսնում եք, մեր քաղաքագլուխը մշտապես երթևեկում է հեծանվով:

Լինում են դաշտային խորհրդակցություններ` քաղաքի տարբեր մասեր այցելելու համար: Քաղաքագլուխն ու վարչությունների աշխատակիցները հեծանիվ են վարում, որովհետև կարող են արագ ու հարմարավետ տեղաշարժվել` ուսումնասիրելով անհրաժեշտ վայրերը:

Այդպես կարող ենք օգտվել հետիոտնային կամուրջներից, կարող ենք անցնել այգիներով, պուրակներով ու բակերով: Դուք տեսաք` մենք բաց չէինք թողնում բակերը, որովհետև անբարեկարգ բակերը շատ են:

Մենք ուշադրություն ենք դարձնում բակերին: Ցավալիորեն, մեր հնարավորությունները սահմանափակ են: Թերևս Հայաստանում էլ է այդպես: Սակայն ուշադրություն ենք դարձնում ոչ միայն քաղաքի Կենտրոնին, այլև միկրոշրջաններին ու «ննջարանային» հատվածներին:

Հետևաբար, մեր մեծագույն խնդիրն է` զարգացնել քաղաքը թե Կենտրոնում, թե արվարձաններում: Ակտիվ աշխատում ենք այդ ուղղությամբ: Ուրբանիստիկայով զբաղվելիս շատ կարևոր է պլան կամ գոնե տեսլական ունենալ, թե ինչպիսին կլինի քաղաքը, ասենք, 15 տարի անց: Սրանք հեռահար պլաններն են:

Դրանք երբեք ճշգրիտ չեն լինում: Խոսքը գլխավոր հատակագծի մասին չի: Թեև ավելի ճիշտ ասել «մաստեր-հատակագիծ»։ Ապագայի քաղաքի տեսիլքը` դա է կարևորը: Քաղաքներում հաջողված փոփոխություններ անելու համար անհրաժեշտ են այդ փոփոխություններին հավատացող մարդիկ:

Օրինակ Հայաստանից
Երևանում 2019 թվականին միաժամանակ հայտնվեցին վարձույթի երկու ընկերություններ։ Դա էականորեն ազդել է հեծանիվային շարժման վրա: Համավարակի պայմաններում ևս հեծանիվը դարձել է տնից դուրս գալու լավագույն փոխադրամիջոցը։

Նույն թվականին Երևանի կենտրոնում Կողբացու փողոցի մայթեզրի լայնացման շնորհիվ բացվեց առաջին գունեղ հեծանվային արահետը, սակայն՝ ընդամենը 90մ երկարությամբ։ Հեծանվորդները ստիպված են դեգերել կայանված մեքենաների, հանրային տրանսպորտի կամ մայթերով դանդաղ քայլող տարեցների ու վազվզող երեխաների միջև։

Հեծանվային մշակույթն աստիճանաբար զարգանում է նաև Գյումրիում և Վանաձորում։ Գյումրիի զբոսաշրջային վայրերում երիտասարդներն ու զբոսաշրջիկները հնարավորություն ունեն մասնակցելու հեծանվային շրջայցերի։ Վանաձորում «ՀԿ կենտրոնի» ծրագրով հեծանվի մի քանի կայանատեղի է ստեղծվել, գործում է վարձույթ։ Նոր մշակույթը տարածվում է կենտրոնի ՏՈՒԿ բազայի հեծանվային դասերի շնորհիվ։ Շուտով Վանաձորում կբացվի «ԲՈՒ» լեռնահեծանվային պարկը։
Լուսանկարները՝ Hiking biking with Mamikon, MIMO Bike և YerevanRide ֆեյսբուքյան էջերից։