մաս 4
Ինչպես ինքնուրույն
նախաձեռնել
փոփոխություններ
քաղաքում
«Ֆրանկովսկը պետք է պահպանել»
Ի՞նչպես է դա աշխատում
Վիդեո
Օրինակ Հայաստանից
Թեստ
Մարիա Կոզակեվիչը ոչ ճարտարապետ, ոչ պատմաբան, ոչ էլ արվեստաբան է: Պարզապես ժամանակին, հարազատ քաղաքով քայլելիս, նկատել է, որ Ֆրանկովսկի պատմական շերտն աստիճանաբար քայքայվում է: Մարիային մտահոգում էր թե քաղաքային իշխանությունների, թե բնակիչների անտարբերությունը:

Դարերի ընթացքում քաղաքը, պետությունից պետություն անցնելով, եղել է Լեհաստանի, Ավստրո-Հունգարիայի և ԽՍՀՄ-ի կազմում, նացիստական Գերմանիայի օկուպացիայում: Քաղաքի պատմությունը կարելի է կարդալ՝ ուսումնասիրելով ճարտարապետությունը, որը շատ բազմազան է: Այստեղ կարելի է տեսնել բարոկկո, նեոռենեսանս, նեոգոթիկա, վիեննական մոդեռն, լեհական կոնստրուկտիզիվիզմ և այլ ճարտարապետական ուղղությունների նմուշներ: Յուրահատուկ հմայք են քաղաքին հաղորդում հին դռները, որոնք գրեթե չեն կրկնում մեկը մյուսին:

Սակայն վերջին տարիներին հին վարպետների աշխատանքը պարզապես աղբանոց էր նետվում: Դրանց փոխարեն դրվում են ժամանակակից պլաստիկից կամ մետաղյա դռներ:

Այսպես ծնվեց դռները վերանորոգելու գաղափարը՝ այս գործում ներգրավվելով տեղի բնակիչներին: 2015 թվականին Մարիան ստեղծեց խումբ Facebook- ում «Ֆրանկովսկը պետք է պահպանել» խորագրով: Խնդրին ուշադրություն հրավիրելու համար կազմակերպված ֆլեշ-մոբի ժամանակ քաղաքի հայտնի բնակիչները լուսանկարվեցին հին դռների մոտ: Աստիճանաբար նախաձեռնությունն սկսեց թափ առել:

Երբ անցան գործի, պարզվեց, որ ամենաբարդ խնդիրը վերականգնող վարպետներ ճարելն է: Նրանց գրեթե բացակայությունը, ինչպես և բնակիչների անտարբերությունը իրենց անցյալի հանդեպ խոսում էր քաղաքի հետ կորցրած կապերի մասին: Կոզակևիչը մի խումբ վարպետների հետ սկսեց ուսումնասիրել տարբեր դարաշրջանի դռների կառուցվածքը, հետազոտել արխիվային նյութերը, որպեսզի հնարավոր լինի վերականգնել դրանց սկզբնական տեսքը:

Մարիան նաև կազմակերպել է քաղաքի յուրահատուկ փոքրիկ թանգարան Պոտոցկիների պալատի պատմական շենքում: Այստեղ այցելուները կարող են ծանոթանալ քաղաքի պատմությանը տարբեր իրերի, խաղերի և քվեստերի միջոցով, կերպարանափոխվել՝ փորձելով ռետրո հագուստը, որը կրել են ժամանակին տեղացի պճնամոլները:
Բարոկկո
Wikipedia
Բարոկկո ճարտարապետությունը ծնունդ է առել 16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին իր արտահայտությունը գտնելով Հռոմի եկեղեցական ճարտարապետության մեջ`որպես բողոքական եկեղեցու բարեփոխումներին դիմակայելու միջոց: Այս ոճը արձագանքն էր եկեղեցական ավելի վաղ ձևավորված խիստ, դասական ոճին և նպատակ ուներ հասարակ մարդկանց զարմացնել, հիացնել, ինչպես նաև վախ ներշնչել:
Մոդեռն
Wikipedia
Մոդեռն` 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի եվրոպական և ամերիկյան արվեստի ոճական ուղղության անվանումներից մեկը։ Բելգիայում, Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում հայտնի է որպես «Նոր արվեստ» (Art Nouveau), Գերմանիայում` «Յուգենդստիլ» (Jugendstil), Ավստրիայում՝ «Սեցեսիոն» (Sezession), Իտալիայում՝ «Լիբերտի ոճ» (stile Liberty), Իսպանիայում՝ մոդեռնիզմ (modernismo)։ «Մոդեռն»-ը ամենից ավելի հետևողականորեն իրագործվել է մենատների ճարտարապետության մեջ, բայց կառուցվել են նաև վարչական շենքեր, կամուրջներ, կայարանատներ, թատրոններ։
Նեոռենեսանս
WikipediaՆեոռենեսանսը` 19-րդ դարի ճարտարապետական վերածննդի ոճերի մի խումբ է, որոնք պատկանում էին ոչ Հունական Վերածնունդ ուղղության, ոչ էլ Գոթական Վերածնունդին, սակայն ոգեշնչված էին իտալական կլասիցիզմի ձևերի լայն տեսականիով:
Left
Right
2016

հիմնվել է
նախաձեռնությունը
30

դուռ վերանորոգվեց
$1100

մեկ դռան վերանորոգման նվազագույն գումարը
7 347

մարդ միացել է նախաձեռնությանը
Ստանիսլավ (այսօր՝ Իվանո-Ֆրանկովսկ) քաղաքը բազմամշակութային էր: XVIII-XIX դարերում քաղաքը Լեհաստանի կարևոր առևտրային և արհեստագործական կենտրոնն էր: Լեհերից բացի, այստեղ արհեստների և մշակույթի զարգացման գործում իրենց ներդրումն ունեցան նաև ուկրաինացիները, որոնք կազմում էին բնակչության զգալի մասը, հրեաները և հայերը: Ազգային համայնքներն այստեղ բավականին շատ էին:

Ստանիսլավում հայերը հատուկ դիրք էին գրավում: Նրանց այստեղ էր հրավիրել քաղաքի հիմնադիր Անջեյ Պոտոցկին, որը, որոշ տեղեկությունների համաձայն, իր հաշվին է հայերի համար փայտե եկեղեցի կառուցել: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքի բնակչության կազմն արմատապես փոխեց: Բնակչության մի մասն ուղարկվեց համակենտրոնացման ճամբարներ, երբ Տրանս-Կարպաթիան Լեհաստանից անցավ ԽՍՀՄ-ին: Շատերը զոհվեցին նացիստական օկուպացիայի ժամանակ. հայերին հաճախ հրեաների տեղ էին ընդունում:

Այսօր հայերի մասին հիշեցնում է նախկին Հայ կաթոլիկ եկեղեցին (այժմ պատկանում է Ուկրաինայի ավտոկեֆալ ուղղափառ եկեղեցուն ), հին Հայկական փողոցը և քաղաքի կենտրոնում տեղադրված կամար-հուշարձանը:



Իվանո-Ֆրանկովսկ քաղաքի էթնիկ կազմի փոփոխությունը
Ինչպե՞ս է դա աշխատում։
Թիրախավորեք ձեր համայնքը
Մարիան սկզբում ստեղծեց խումբ Facebook- ում, կարողացավ ոգևորել համաքաղաքացիներին և ձևավորել համախոհների համայնք, որն ավելի ուշ անցավ իրական գործողությունների:
1
Ստեղծեք նախադեպ
Որքան էլ խոշոր լինի խնդիրը, պետք է ընտրել մեկ օրինակ և նախադեպ ստեղծել: Հաջողված պատմությունը թույլ կտա մեծացնել ձեր գործունեության շրջանակը:
2
Կազմակերպեք դրամահավաք
Համախմբելով ձեր շուրջ համախոհներին ու ստեղծելով հաջողված նախադեպ՝ դուք որոշակի վստահություն եք ձեռք բերում: Այս փուլում կարող եք կազմակերպել դրամահավաք:
3
Դարձրեք ձեր գաղափարը վաճառվող բրենդ
Օրինակ, Մարիան պատրաստում է հուշանվերներ, որոնք ևս պատմում են քաղաքի մասին: Վաճառքից ստացված հասույթը նույնպես ուղղվում է դռների վերանորոգման աշխատանքներին:
4
Սկսեք փոփոխությունների շղթան
Ձեր նախաձեռնությունը կարող է ոգևորել մյուս բնակիչներին՝ նորովի նայելու հարազատ քաղաքին: Օրինակ, այն շենքերում, որտեղ վերանորոգվում էին հին դռները, բնակիչները ավելի մաքուր էին պահում շքամուտքը և բակը:
5
Որոշեք նախաձեռնության ճակատագիրը
Հնարավոր է՝ մի օր դուք որոշեք այլևս չզբաղվել նախաձեռնությամբ: Նախօրոք մտածեք, թե ինչպես է պահպանվելու նախաձեռնության ակտիվությունը՝ առանց ձեզ:
6
Video
Մարիա Կոզակևիչ
«Ֆրանկովսկը պետք է պահպանել» նախաձեռնության հիմնադիր
Տեսագրության տեքստը
Մարիա Կոզակևիչ, քաղաքի ճարտարապետական ժառանգության պահպանության «Ֆրանկովսկը պետք է պահպանել» քաղաքացիական նախաձեռնության հիմնադիր:

Ճիշտն ասած, հասարակական գործունեությամբ զբաղվելուց առաջ տասը տարի դեկրետային արձակուրդում եմ եղել: Երեք երեխա ունեմ: Զբոսանքների ժամանակ առաջին անգամ միտք ծագեց, որ քաղաքային ճարտարապետության հետ մի բան այն չէ:

Երբ անցնում էինք հին շքամուտքերով ու բակերով, տեսնում էինք գեղեցիկ ու շքեղ տեսք` բարձիթողի և անխնամ վիճակում, կեղտոտ, սարդոստայնի մեջ կորած, պատված հայտարարությունների թերթիկներով:

Խառը զգացումներ են առաջանում նման հակասությունից: Ստացվում է` մարդն իր տան հանդեպ պատասխանատվությունն ուրիշներից է պահանջում` հարևաններից, իշխանություններից, քաղաքապետից ու երկրի նախագահից:

Դռներն անցյալի խորհրդանշական դարպասներ են: Մինչև Երկրորդ աշխարհամարտը քաղաքը բազմազգ էր: Այստեղ ապրում էին լեհեր ու հրեաներ, հայեր ու գերմանացիներ, Ղրիմի ուկրաինացիներ: Պատերազմը մեծապես փոխեց բնակչության կազմը, և հիմա քչերը կարող են ասել, որ տվյալ տունը կառուցել են իրենց պապն ու նախապապը:

Բնակիչներից քչերի մասին կարող ենք ասել, թե պատմական արմատներ ու հիշողություն ունեն և այդ պատճառով են պահպանում քաղաքը: Անհրաժեշտ է նորոգել պատմական հիշողությունը և պատասխանատվության զգացումը:

Դռները հաճախ պարզապես աղբանոց են նետում: Դրանք փոխարինում են պլաստիկե և մետաղական դռներով: Մեզ մոտ միտք առաջացավ զբաղվել հին դռների վերանորոգությամբ: Ասեմ, որ մինչ այդ քաղաքում ոչ ոք չէր զբաղվել դռների վերականգնումով, ու, ըստ էության, ոչ ոքից խորհուրդ անգամ չէինք կարող հարցնել, թե ինչպես դա անենք:

Սկսեցինք փնտրել մի քիչ հասարակ դռներ, որ հեշտից սկսենք ու ստանանք մի հաջողված նմուշ: Այդպես, երեք տարի առաջ ծնվեց մեր նախաձեռնությունը: Հիմա արդեն հպարտությամբ կարող ենք ասել, որ մեզ հաջողվեց վերականգնել 23 փայտյա և մետաղյա հնաոճ դուռ:

Վերականգնումը նորոգության գործընթաց է: Ամենակարևոր բանը նախնական բնօրինակ նմուշ գտնելն է: Չունես տեղեկություններ, չունես արխիվային տվյալներ, չկա հնարավորություն դրանք ստեղծող վարպետների հետ շփվելու: Ամենաբարդն այն է, որ արխիվներ ու լուսանկարներ չեն լինում:

***
Ռոստիսլավ Խաբուրսկի, դռների վարպետ

Երբ խմբով քննարկում ենք, մտահոգվում ենք, թե ինչպիսին են ստացվելու դռները: Իսկ արդեն աշխատանքի վերջում, տեղադրումից մի քանի օր առաջ, ամեն անգամ նույն բանն եմ ասում.«Այս դռները ամենասիրունն են լինելու, հավանաբար, հենց այս դռներն են ամենասիրունը լինելու»: Ու ամեն անգամ մեր վերականգնած յուրաքանչյուր դուռ դառնում է ամենագեղեցիկը:


***

Մարիա Կոզակևիչ

Դռները դարձել են ինքնատիպ ու նորահայտ խորհրդանիշեր թե բնակիչների, թե քաղաքի հյուրերի համար: Ու հիմա այն շքամուտքերում, որտեղ վերականգնված դռներն են տեղադրվել, հաճախ եմ բնակիչներից լսում.«Դռներն այնքան լավ տեսք ունեն: Ի՞նչու չմաքրենք շքամուտքն էլ», «Ի՞նչու բակը չկարգավորենք»:

Դրանք բնակիչների համար դարձել են դրական փոփոխությունների յուրահատուկ wi-fi: Պետք է անպայման նշել, թե ինչպես ենք լուծում ֆինանսավորման հարցը, որտեղից ենք միջոցներ ճարում: Առաջին դռների համար դրամաշնորհ ստացանք: Քաղաքում գործում է Urban Space 100 քաղաքացիական ռեստորանը: Ես 100 համահիմնադիրներից մեկն եմ:

Ֆինանսավորում ստացանք: Մի փոքր մաս հատկացրեցին գործարարները: Օգնում են հատկապես այն գործարարները, որոնք աշխատում են այդ շենքերում: Օգնում են շենքերի բնակիչները:

Երբ նախաձեռնությունը հայտնի դարձավ, սկսեցին օգնել անգամ այն մարդիկ, որոնք ոչ ապրում, ոչ էլ աշխատում են այդ շենքերում...Պարզապես ցանկանում են աջակցել քաղաքում դրական փոփոխություններին: Տասներորդ դռան վերականգնումից հետո մեզ միացան քաղաքային իշխանությունները:

Մի քանի դռան ծախսեր ֆինանսավորվել են քաղաքային բյուջեից: Մի քանիսին դրամ է հատկացվել շրջանային բյուջեից, այդ շենքերը շրջանի սեփականությունն են: Բացի այդ, այլ քաղաքներից ու երկրներից մեզ փոխանցումներ են արվում, մարդիկ այդպես միանում են նախաձեռնությանը:

Պետք է հասկանալ, թե երբ է մարդկանց մոտ առաջանում քաղաքին պատկանելու զգացումը: Հնարավոր է` լուսանկարվել են դռների մոտ, կամ փոքրիկ գումար են նվիրել դռների վերականգնման համար կամ այլ կերպ են միացել նախաձեռնությանը: Պատկանելության այդ զգացումից հետո մարդիկ սիրահարվում են իրենց քաղաքին:

Սկսում են նկատել ճարտարապետությունը, սկսում են հպարտանալ իրենց քաղաքով: Իսկ երբ հպարտանում ես քաղաքով, սիրում ես քաղաքը, սկսում ես նաև պահպանել այն:

Այստեղից էլ ծնվեց նախաձեռնության անվանումը: «Ֆրանկովսկը պետք է պահպանել»:

Օրինակ Հայաստանից
Հայաստանում Իտալիայի պատվո հյուպատոս Անտոնիո Մոնտալտոն Գյումրիում հայտնի է որպես պատմական թաղամասում խարխուլ շենքեր գնող եվ վերականգնող մարդ։ Արդյունքում, ստեղծվել են հյուրատուն, միջմշակութային կենտրոն և կավագործության արվեստանոց, որոնք մագնիսի պես Գյումրի են ձգում զբոսաշրջիկների։

«Շինությունները կենդանի չեն, քանի դեռ դրանց մոտ երեխաներ չեն խաղում։ Հյուրատան բակը բաց է հարևանությամբ ապրող մանուկների համար: Նույնը կլինի կավագործության կենտրոնի մոտ բացվելիք ներքին բակում», - ասում է Անտոնիո Մոնտալտոն։

Սինյոր Մոնտալտոն արդեն երեսուն տարի բնակվում է Հայաստանում։ Նա նշում է, որ ցանկացած, անգամ ոչ զբոսաշրջային նախագիծ պետք է օգուտ բերի տեղացիներին։


հաջորդ
Ինչպե՞ս կառուցել
հետիոտնային քաղաք
շուտով